064.Thế kỷ XV Hà Nội có một nữ thi sĩ, nhưng có sách chép đó là bà Nguyễn Hạ Huệ, có sách lại chép là Ngô Chi Lan. Sách nào chép đúng?

Theo trích diễm thi tập của Hoàng Đức Lương (sống nửa sau thế kỷ XV) thì bà Nguyễn Hạ Huệ người làng Lựu Khê, huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc, sống dưới thời Lê Thánh Tông (1470-1497). Chồng là giáo thụ Phù Thúc Hoành, người làng Phù Xá, huyện Kim Anh (nay thuộc xã Phú Cường, huyện Sóc Hà Nội). Như vậy, bà là con dâu của Hà Nội. Trích Diễm thi tập còn cho biết bà tên tự là Quỳnh Hương, có tập thơ Mai Trang được truyền tụng. Cũng sách này có chép hai bài thơ chữ Hán của bà tên chung là Thái liên khúc (thực ra là một bài gồm hai khúc).

Nhưng theo Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ (thế kỷ XVI) thì có một nhà thơ nữ cùng sống thời Lê Thánh Tông, cũng lfa vợ một ông giáo thụ họ Phù, cũng ở huyện Kim Hoa nhưng tên là Ngô Chi Lan, từng được Thánh Tông phong là “Phù gia nữ học sĩ”. Nguyên là trong Truyền kỳ mạn lục có một truyện mang tính chất “liêu trai” tên là Cuộc nói chuyện thơ ở Kim Hoa kể lại chuyện một học trò sống dưới thời vua Lê Uy Mục, vì lỡ độ đường nên phải ngủ bên mộ vợ chồng giáo thụ họ Phù sống dưới đời Lê Thánh Tông. Đêm ấy, chàng đã chứng kíên cuộc bình thơ giữa họ và Thái Thuận, một danh sĩ sống cùng thời Lê Thánh Tông. Trong truyện có chép sáu bài thơ của bà Ngô, đều bằng chữ Hán.

Qua đó, có hai vấn đề đặt ra:

1. Ông giáo thụ họ Phù trong Truyền kỳ mạn lục có phải là Phù Thúc Hoành không? Nếu phải thì Nguyễn Hạ Huệ và Ngô Chi Lan là một!

2. Nếu ông giáo thụ đó không phải là Phù Thúc Hoành thì bà Nguyễn Hạ Huệ và bà Ngô Chi Lan là hai người khác nhau!

Có điều Trích diễm thi tập là sách của Hoàng Đức Lương, là người cùng thời với Phùng Thúc Hoành (Hoàng đỗ tiến sĩ đời Lê Thánh Tông).Cho nên, ghi chép của ông là đáng tin cậy. Còn Truyền kỳ mạn lục là tiểu thuyết thần kỳ, không thể coi là sử liệu được, nhất là Cuộc nói chuyện thơ ở Kim Hoa lại là ghi nhận qua giấc mơ của một nhân vật hẳn là hư cấu. Sáu bài thơ trong đó biết đâu chẳng là thơ của Nguyễn Dữ?